علت و درمان آکنه و جوش
آکنه یا جوش یکی از مشکلات پوستی است که عمدتا زمانی به وجود میآید که فولیکول مو در میان چربی و سلولهای مردهی پوست گیرمیکند. جوش و آکنه معمولا در صورت، گردن، قفسه سینه، کمر و روی شانهها ایجاد میشود. روشهای درمانی مختلفی برای آکنه وجود دارد اما ممکن است در مواردی آکنه نسبت به درمان مقاوم باشد. در این موارد، جوشها یا دانههای روی پوست با سرعت کمی خوب میشوند و وقتی تعددی از جوشها خوب میشوند، جوشهای دیگری دوباره ایجاد میشوند.
مشکل جوش و آکنه بیشتر در بین نوجوانان شایع است و میزان شیوع آن بین 70 تا 87 درصد گزارش شده است. تعداد افراد جوانتری که به مشکل آکنه و جوش دچار میشوند نیز در حال حاضر رو به افزایش است.
بسته به این که شدت این مشکل چقدر زیاد است، ممکن است در مواردی باعث ناراحتی روحی فرد شود و همچنین ممکن است جای این جوشها روی پوست باقی بماند. هر چهقدر که شما زودتر درمان جوش را آغاز کنید، احتمال بهجاماندن آثار فیزیکی و روحی آن بر شما کمتر است.
علتها
چهار عامل اصلی که باعث بروز آکنه و جوش میشوند عبارتند از:
- تولید چربی توسط پوست
- وجود سلولهای مردهی پوستی
- مسدود شدن منافذ پوستی
- وجود باکتری
معمولا آکنه و جوش در صورت، گردن، قفسهسینه، کمر و شانهها ایجاد میشود. در واقع در این نواحی از بدن، پوست بیشترین سلولهای تولید کنندهی چربی را دارد و چربی تولید میکند. آکنه زمانی ایجاد میشود که فولیکول مو در میان چربی تولید شده توسط پوست و سلولهای مردهی پوستی گیرمیکند.
فولیکولهای مو به غدد چربیساز در زیر پوست متصل هستند. این غدد برای نرم و مرطوب نگه داشتن پوست، چربی ترشح میکنند. معمولا این چربی توسط ساقهی مو و از طریق منافذ پوستی به سطح پوست میرسد.
وقتی که غدد چربی، میزان بیش از حدی از چربی تولید کنند و از طرف دیگر تعداد زیادی از سلولهای مرده در سطح پوست وجود داشته باشد، این دو ماده منفذ پوستی را مسدود میکنند و باعث میشوند که فولیکول مو نیز در زیر پوست گیرکند و فضای مناسبی برای رشد باکتری ایجاد شود. در صورتی که این منفذ پوستی مسدود شده، توسط باکتریها عفونی شود، پوست ملتهب میشود.
متفذ پوستی مسدود شده، ممکن است باعث تورم فولیکول مو شده و به شکل دانههای سر سفید در پوست نمایان شود و یا ممکن است موادی که در منافذ پوستی گیرکردهاند در اثر قرارگیری در معرض هوا و آلودگیها سیاه شوند و جوش سرسیاه ایجاد شود. در واقع جوشهای سرسیاه مانند مواد کثیف و سیاهی هستند که درون منافذ پوستی گیرکردهاند. اما در واقع منفذ پوستی توسط چربیهای خود پوست و سلولهای مردهی آن مسدود شده است، که این مواد در برابر هوا به رنگ قهوهای تیره در میآیند.
زمانی که فولیکول مسدود شده، ملتهب و عفونی شود، جوش چرکی ایجاد میشود. وقتی مسدود شدن و التهاب در عمق پوست رخ دهد، فولیکول مو یک برآمدگی کیست مانند در زیر پوست شما ایجاد میکند که در واقع به آن جوش زیرپوستی میگوییم. سایر منافذ پوستی که در واقع به غدد تولیدکننده عرق منتهی میشوند، معمولا دچار مشکل آکنه نمی شوند.
این عوامل میتوانند مشکلات آکنه یا جوش را تشدید کنند:
- عوامل هورمونی: هورمون آندروژن در دوران بلوغ در بدن دختران و پسران، افزایش مییابد که باعث میشود غدد چربی زیر پوست بزرگتر شوند و چربی بیشتری تولید کنند.
- برخی داروهای خاص: داروهای حاوی کورتیکاستروئید، آندروژنها و لیتیوم میتوانند مشکل آکنه را تشدید کنند.
- رژیم غذایی
- استرس
علائم
بسته به شدت بروز مشکل آکنه، علائم آن میتواند بسیار متفاوت باشد:
- دانههای سرسفید (منافذ پوستی مسدود شده و سر بسته)
- جوش سرسیاه (منافذ پوستی مسدود شده با دهانهی باز، چربی پوست در تماس با هوا به رنگ قهوهای تیره در میآید)
- برآمدگیهای سرخ رنگ کوچک که به لمس کردن حساس هستند.
- برآمدگیهایی که سر آن حاوی چرک است.
- برآمدگیهای بزرگ با سطحی یکدست (جوش زیرپوستی)
- برآمدگی بزرگ و دردناک که پر از چرک هستند (جوش کیستیک)
روشهای درمان جوش
یک پزشک عمومی میتواند برای شما داروهایی تجویز کند و یا برخی روشهای درمان جای جوش را پیشنهاد دهد. یک متخصص پوست و زیبایی میتواند:
- مشکل آکنه و جوش شما را کنترل کند.
- از بروز زخم و به جا ماندن جای جوش روی پوست جلوگیری کند.
- در صورتی وجود جای جوش، ظاهر پوست را بهبود دهد تا جای جوشها نمایان نباشند.
درمانهای خانگی و تغییر در الگوی زندگی
شما میتوانید با استفاده از برخی داروها یا محصولات غیرتجویزی و انجام مراقبتهای اولیه و اساسی از پوست خود، جوش و آکنهی خفیف را کنترل کنید.
- نواحی از پوستتان که جوش دارد (صورت یا کمر یا ...) را با صابون یا شویندهی ملایم بشویید.
- برای لایهبرداری کردن از پوست خود و همچنین کاهش میزان تولید چربی پوست، از محصولات و داروهای غیرتجویزی که در داروخانهها قابل دسترسی هستند، استفاده کنید.
- از محصولاتی که موجب تحریک پوست میشوند استفاده نکنید.
- از کرم مرطوبکنندهی فاقدچربی و کرم ضدآفتاب استفاده کنید.
- نسبت به هرچیزی که با پوستتان در تماس است توجه داشته باشید و مراقب پوست خود باشید.
از کندن و فشار دادن جوشها خودداری کنید.
داروهای موضعی
این داروها زمانی بهترین تاثیر را دارند که بر روی پوست خشک مالیده شوند و 15 دقیقه روی پوست بمانند. البته ممکن است چند هفته طول بکشد گه شما نتایج حاصل از درمان را مشاهده کنید. همچنین ممکن است در ابتدا پوست شما کمی ملتهب شود و به همین خاطر حالت قرمزی، خشکی و پسته پوسته شدن پیدا کند. پرکاربردترین داروهای موضعی برای درمان جوش صورت عبارتند از:
- رتینوئیدها
- آنتیبیوتیکها
- دپازون (آکزون)
داروهای خوراکی
- آنتیبیوتیکها
- داروهای ترکیبی ضدبارداری
- داروهای آنتی-آندروژن
- ایزوترتینوئین
تراپیها
این تراپیها ممکن است در موارد خاصی تجویز شوند و همچنین ممکن است به صورت مستقل و یا به صورت ترکیبی با روشهای دارودرمانی به کار روند.
نوردرمانی
روشهای نوردرمانی مختلفی برای درمان آکنه وجود دارند که موفقیتآمیز بودهاند. اما برای طراحی یک روش بسیار بهینه و ایدهال هنوز تحقیقات بیشتری باید انجام شود تا میزان داروی مصرفی در این روش و تنظیمات منبع نوری بهینه شوند. روش نوردرمانی، درواقع باکتری موجود در پوست را هدف قرار میدهد. برخی از انواع روشهای نوردرمانی در مطب پزشک انجام میشوند. روش نوردرمانی با نور آبی را میتوان در خانه و با استفاده از دستگاه خانگی نیز انجام داد. عوارض جانبی احتمالی این روش عبارتند از: سوزش، سرخی موقتی پوست و حساس شدن پوست در برابر نور آفتاب.
پیلینگ
در این روش برای لایهبرداری کردن از پوست از محلولی شیمیایی مانند سالیسیلیک اسید استفاده میشود. این روش درمانی زمانی که با سایر روشهای درمان آکنه ترکیب شود، بیشترین تاثیر را میگذارد (البته به جز رتینوئیدهای خوراکی). انجام پیلینگ برای افرادی که رتینوئید خوراکی مصرف مینند توصیه نمی شو، چراکه انجام همزمان این دو روش درمانی موجب حساس شدن زیاد پوست میشود.
بیرون کشیدن جوشهای سرسفید و سرسیاه
ممکن است متخصص پوست، با استفاده از وسیلهی خاصی، محتویات جوشهای سرسیاه و سرسفید را بیرون بکشد و آنها را تمیز کند و سپس روی آن داروی موضعی بزند.
تزریق استروئید
جوشهای ندولار و کیستیک (جوشهای چرکی بزرگ و زیرپوستی) را میتوان با تزریق مستقیم استروئید در آن درمان کرد. با استفاده از این روش میتوان بدون نیاز به بیرون کشیدن محتویات آکنه، ان را درمان کرد. عوارض جانبی این روش عبارتند از نازک شدن پوست، روشن شدن پوست و ظاهر شدن مویرگهای زیرپوستی در ناحیه درمان شده.
هیدرودرم
این روش موجب لایهبرداری بسیار ملایم، پاکسازی پوست و رساندن مواد مغذی به آن میشود . هیدرودرم موجب کنار رفتن سلولهای مردهی پوستی و ناخالصیهای موجود در سطح پوست شده و سطح پوست را در موارد آبرسانی کننده به پوست غوطهور میکند. مواد مورد استفاده در این روش با توجه به نیازهای ویژهی شما تعیین میشود. برای مثال محلول مخصوص درمان آکنه به تنهایی یا روشنکنندهی پوست یا محلول آبرسانی به پوست.
پیشگیری
بعد از بهبودی آکنهها، لازم است برای پیشگیری از بروز مجدد ان، درمان خود را به نحوی ادامه دهید. ممکن است لازم باشد در محل بروز آکنهها از داروی موضعی استفاده کنید، یا خوردن داروهای خوراکی را ادامه دهید و یا برای انجام نوردرمانی مراجعات مجدد داشته باشید. در مورد این که چطور میتوانید پوست خود را همچنان سالم نگه دارید، از پزشک خود سوال کنید.
شما همچنین میتوانید از روشهای پیشگیری از بروز آکنه که در ادامه گفته میشود، استفاده کنید:
- مناطقی که مستعد جوش زدن هستند را روزی دوبار بشویید.
- برای خشک کردن چربی اضافی پوست از کرم یا ژل ضدجوش که از داروخانه قابل تهیه است، استفاده کنید.
- برای آرایش کردن از محصولات فاقدچربی استفاده کنید.
- قبل از خوابیدن حتما آرایش خود را پاک کنید.
- لباسهای تنگ نپوشید.
- بعد از انجام فالیتهای فیزیکی شدید، حتما دوش بگیرید.
- از دست زدن و کندن جوشها اجتناب کنید.
