به سختی می‌توان فردی را پیدا کرد که جای زخم یا سوختگی بر روی بعضی نقاط بدن خود نداشته باشد. تا زمانی که این زخم‌ها زیر لباس پنهان می‌شوند، معمولاً نگرانی خاص نسبت به آنها وجود ندارد. به هر حال، اگر زخم‌ها بر روی ناحیه صورت، دست‌ها، بازوها و پاها ایجاد شده و برای سایر افراد قابل مشاهده باشند، می‌توانند احساس خجالت و ناراحتی را برای فرد به همراه داشته باشند. در صورتی که شما دچار بعضی از جای زخم‌های ناخواسته و مقاوم به روش‌های درمان معمول بر روی ناحیه صورت خود شده‌اید، روش‌های درمان جای زخم کلینیک ما می‌تواند به شما در خلاصی از آنها کمک نماید.

دلایل ایجاد اسکارها (جای زخم و سوختگی) بر روی پوست

ایجاد اسکارها (جای زخم و سوختگی) بر روی پوست بخشی از فرآیند طبیعی بهبود بدن انسان پس از وارد شدن آسیب به بافت‌های پوستی می‌باشد. این آسیب دیدگی ممکن است به دلایل مختلف همچون موارد زیر ایجاد شود:

• آسیب‌های تصادفی مثل پارگی پوست در نتیجه افتادن از دوچرخه
• وارد کردن آسیب‌های عمدی با استفاده از ابزارهای خاص
• شکاف‌های ایجاد شده در نتیجه عمل جراحی همچون شکاف ایجاد شده در عمل سزارین
• گاز گرفتگی و خراش در نتیجه حیوانات و انسان‌ها
• سوختگی و تاول زدن به خاطر اشیا یا مایعات گرم
• سوراخ کردن بدن مثل سوراخ کردن گوش یا بینی
• تزریق مانند واکسیناسیون در برابر مرض سل
• تاتو کردن بدن

جای زخم و سوختگی همچنین می‌تواند در نتیجه عوارض جانبی مشکلات دیگر در پوست فرد ایجاد شود. برای مثال، در صورتی که پوست شما دچار جوش شود، ممکن است پس از بهبود بر روی پوست جای جوش باقی بماند (این شرایط در اکثر موارد زمانی مشاهده می‌شود که پوست خود را در محل جوش خارانده یا جوش خود را بکنید).

بسیاری از مواقع تصور می‌شود باقی ماندن جای زخم‌های هیپرتروفیک و کلوئید بر روی پوست ریشه فامیلی دارد. این شرایط به معنی این است که اگر یکی از اعضای خانواده شما مستعد ایجاد جای زخم‌های خاص بر روی پوست خود هستند، احتمال ایجاد این شرایط برای شما بطور چشمگیر افزایش خواهد یافت. علاوه بر این همواره ممکن است در نتیجه آسیب دیدگی یا انجام عمل جراحی جای زخم در داخل بدن ایجاد شود.

انواع اسکارها (جای زخم و جای سوختگی)

انواع مختلف اسکارها به شرح زیر هستند:

• اسکارهای صاف و رنگ پریده- این نوع اسکارها از رایج ترین انواع جای زخم بر روی پوست هستند که به خاطر فرآیند درمان طبیعی پوست ایجاد می‌شوند. در ابتدا، جای زخم ایجاد شده در این حالت می‌تواند قرمز یا تیره بوده و پس از بهبود زخم تبدیل به اسکارهای صاف و رنگ پریده شود. به هر حال با گذشت زمان این جای زخم به تدریج صاف‌تر و بی‌رنگ‌تر می‌شود. محو جای زخم ایجاد شده در این حالت ممکن است تا دو سال طول بکشد.

• اسکار هیپرتروفیک- این نوع جای زخم قرمز و برآمده بوده و در محل آسیب دیدگی ایجاد می‌شود. تاثیرات ناشی از این زخم‌ها می‌تواند برای چند سال روی پوست باقی بماند.

• اسکار کلوئید- این نوع اسکار با ایجاد بافت اضافی در جای زخم همراه است و باعث می‌شود حتی پس از بهبود کامل، جای زخم باقیمانده بر روی پوست بزرگتر از حالت عادی باشد.

• اسکار حفره‌دار (آتروپیک)- این نوع زخم باعث ایجاد فرو رفتگی در ظاهر صورت فرد می‌شود.

• اسکار انقباضی (جای سوختگی)- این نوع اسکارها با جمع شدن و سفت شدن پوست همراه است و معمولاً پس از سوختگی برای فرد ایجاد می‌شوند. اسکار انقباضی می‌تواند محدودیت حرکتی برای فرد به همراه داشته باشد.

درمان اسکارها

معمولاً افراد زمانی به دنبال درمان و از بین بردن جای اسکار و سوختگی پوست خود هستند که این شرایط باعث ایجاد درد یا خارش شده، برای دیگران قابل مشاهده باشد، یا باعث ایجاد محدودیت حرکتی برای فرد شود. امروزه روش‌هایی وجود دارند که با استفاده از آنها می‌توان جای زخم را بطور کامل درمان کرده یا تا حدودی جای زخم را محو کرد. با این وجود لازم است تحقیقات بیشتری بر روی اثربخشی هر یک از این روش‌های درمانی انجام شود. توجه داشته باشید

لیزر درمانی

لیزر درمانی می‌تواند باعث کاهش قرمزی جای زخم باقیمانده بر روی پوست با هدف گرفتن رگ‌های خونی در بافت اضافی جای زخم شود. برای برخی از موارد جای زخم حفره‌دار، لیزر درمانی (لیزر لایه بردار) را می‌توان برای صاف‌تر کردن پوست فرد مورد استفاده قرار داد. به این ترتیب از لیزر بر روی لایه‌های فوقانی پوست استفاده می‌شود و در نتیجه این کار فرآیند تولید کولاژن در لایه‌های عمیق‌تر پوست تحریک می‌گردد.

تا کنون تعداد کمی از مطالعات تاثیر و ایمنی بلند مدت این روش درمانی را مورد بررسی قرار داده‌اند. در صورتی که قصد دارید از این روش استفاده کنید، مهم است مطمئن شوید فرد معالج شما بطور کامل آموزش دیده است و دارای تجربه کافی در درمان جای بخیه و سوختگی می‌باشد.

تزریق ژل

از تزریق ژل (اغلب یک اسید با ریشه انسانی) برای برآمده کردن جای زخم‌های حفره‌دار استفاده می‌شود. این روش برای از بین بردن جای زخم می‌تواند پر هزینه باشد و نتایج حاصل از آن معمولاً موقت است. به این ترتیب لازم است به منظور حفظ نتایج، جلسات درمان بطور منظم در فواصل زمانی مشخص تکرار شوند.

میکرونیدلینگ

در میکرونیدلینگ از حرکت دادن یک ابزار مخصوص مجهز به صدها سوزن ریز بر روی پوست برای درمان مشکلات پوستی استفاده می‌شود. نتایج بررسی‌های انجام شده در این رابطه نشان دهنده تاثیرگذاری این روش بر درمان اسکار(جای زخم و جای سوختگی) است، اما لازم است جهت درمان مناسب جلسات درمانی با این روش بر روی بیمار تکرار شوند. توجه داشته باشید نتایج حاصل از این روش بر روی افراد مختلف بطور قابل توجه متفاوت می‌باشند.

درمان با امواج رادیویی

این روش درمانی می‌تواند احتمال تشکیل اسکارهای هیپرتروفیک و کلوئید را پس از عمل جراحی کاهش دهد. درصد اثربخشی این روش درمانی در حدود 70% است و به خاطر احتمال مشاهده عوارض جانبی بلند مدت در افراد، از این روش فقط در مواردی که مشکل بسیار جدی باشد استفاده می‌شود.

تزریق کورتیکو استروئید

تزریق کورتیکو استروئید می‌تواند برای درمان برخی از موارد اسکارهای کلوئید و هیپرتروفیک موثر باشد. به این ترتیب از تزریق‌های متعدد محدود به جای زخم برای کاهش ورم (التهاب) جای زخم و صاف کردن آن استفاده می‌شود. در این حالت با توجه به نوع اسکار، ممکن است نیاز به تکرار درمان بر روی بیمار وجود داشته باشد. تزریق‌های لازم در این روش درمانی معمولاً در سه مرحله و در فواصل چهار تا شش هفته‌ای به منظور بررسی عکس العمل پوست بیمار به تزریق انجام می‌شوند. در صورت مشاهده بهبود جای زخم پس از بررسی‌های لازم، ممکن است این درمان برای چندین ماه ادامه یابد. به هر حال توجه داشته باشید تزریق کورتیکو استروئید نمی‌تواند جای زخم و سوختگی را از بین ببرد، اما در حقیقت باعث بهبود ظاهر جای زخم باقیمانده بر روی پوست می‌شود.

استفاده از ژل یا صفحه‌های سیلیکون

ژل‌ها یا صفحه‌های سیلیکون را می‌توان از برخی داروخانه‌ها تهیه کرد. از این ژل‌ها یا صفحه‌ها برای درمان پوست (در شرایطی که زخم بسته شده باشد) به منظور کاهش قرمزی و حداقل کردن مشکل اسکارهای هیپرتروفیک یا کلوئید استفاده می‌شود.

به منظور اثربخش بودن این روش، ژل‌ها یا صفحه‌های سیلیکون می‌بایست 12 ساعت در روز برای مدت حداقل 3 ماه روز زخم قرار داده شوند.

استفاده از پوشش تنگ بر روی اسکارها

هدف از این روش صاف و نرم کردن اسکارها (جای زخم و جای سوختگی)  می‌باشد. از این روش اغلب برای جای سوختگی‌های بزرگ یا پس از پیوند پوست استفاده می‌شود. پوشش مورد استفاده به این منظور معمولاً از جنس پارچه کشی و مواد ارتجاعی تهیه می‌شود. به این ترتیب لازم است از پوشش در طول 24 ساعت شبانه روز بر روی پوست برای حدود 6 تا 12 ماه استفاده گردد. علاوه بر این امکان استفاده از این روش به همراه ژل‌های سیلیکون به منظور بهبود ظاهر اسکارها در طول یک دوره بلند مدت وجود دارد. معمولاً لازم است بیمار از این روش تحت نظارت یک متخصص استفاده کند.

درمان‌های موضعی

هر چند در برخی موارد خود درمانی به فرد توصیه می‌شود از کرم‌های حاوی ویتامین E بر روی جای زخم استفاده کند، امروزه شواهد پزشکی کافی درباره اثربخشی این روش درمانی وجود ندارد. به هر حال مالش مرطوب کننده‌های مناسب بر روی جای زخم می‌تواند از خشک شدن آن جلوگیری کرده و به تغذیه پوست محل آسیب دیدگی کمک کند. گاهی اوقات جای زخم‌ها نسبت به نور خورشید حساس می‌شوند. به همین خاطر لازم است از کرم ضد آفتاب برای محافظت از جای زخم در برابر نور خورشید استفاده گردد.

عمل جراحی جای زخم

عمل جراحی گاهی اوقات می‌تواند برای بهبود جای زخم مورد استفاده قرار گیرد. این روش درمانی دارای اهداف زیر است:

• تغییر در وضعیت جای زخم و سوختگی
• تغییر در عرض یا شکل جای زخم و سوختگی
• آزاد کردن جای زخم سفت شده نزدیک مفصل برای بهبود دامنه حرکتی بیمار

توجه داشته باشید استفاده از عمل جراحی برای درمان جای زخم باعث باقی ماندن یک جای زخم جدید به خاطر عمل جراحی بر روی پوست می‌شود که محو شدن و بهبود ظاهر آن ممکن است به دو سال زمان نیاز داشته باشد. در صورتی که از عمل جراحی برای درمان اسکار هیپرتروفیک استفاده شود، همواره این ریسک وجود دارد که وضعیت جای زخم پس از عمل جراحی بدتر از قبل گردد.

پیشگیری از تشدید اسکارها

پیشگیری از تشکیل اسکارها (جای زخم و جای سوختگی) غیر ممکن است، اما شما می‌توانید فعالیت‌هایی را انجام دهید که جلب توجه جای زخم را کمتر کرده و فرآیند بهبود آن را تسریع نماید. برای مثال در این رابطه می‌توان از تمیز کردن فوری پوست از کثیفی، اشیای چسبیده به پوست و بافت مرده در محل زخم نام برد. سایر روش‌های قابل استفاده برای بهبود جای زخم‌ها به شرح زیر هستند:

• نخاراندن یا نکندن جای زخم باقیمانده بر روی پوست
• پوشاندن محل زخم با استفاده از پمادهای ضد آب (مثل وازلین)
• استفاده از ژل‌ها یا صفحه‌های سیلیکون به منظور کاهش قرمزی و نیز تسریع فرآیند بهبود