عفونت واژن، نوعی عفونت قارچی است که علت سوزش واژن و باعث تحریک، ترشح و خارش شدید واژن (مهبل) و فرج می‌شود. عفونت قارچی واژن (که کاندیدیازیس واژن نیز نامیده می‌شود)، عارضه‌ای است که از هر 4 زن، برای 3 زن اتفاق می‌افتد و دوره‌ای از زندگی آنان را درگیر خود می‌کند.
اگرچه عفونت قارچی واژن، عفونتی نیست که از طریق رابطه جنسی منتقل شود اما می‌تواند از طریق تماس دهان با دستگاه تناسلی منتشر شود.

علل

واژن به طور طبیعی حاوی یک ترکیب متعادل از قارچ (ازجمله قارچ کاندیدیا) و باکتری است. باکتری لاکتوباسیلوس، اسیدی تولید می‌کند که از رشد بیش از حد قارچ جلوگیری می‌کند. این تعادل می‌تواند مختل و منجر به عفونت قارچی شود. رشد بیش از حد قارچ می‌تواند از موارد زیر ناشی شود:

•  مصرف آنتی بیوتیک؛ که باعث کاهش لاکتوباسیلوس در واژن و تغییر PH واژن می‌شود
•  بارداری
•  دیابت کنترل نشده
•  ضعیف بودن سیستم ایمنی‌
•  مصرف قرص‌های ضدبارداری یا هورمون درمانی که سطح استروژن را افزایش می‌دهد

عفونت قارچی ممکن است بعد از فعالیت‌های جنسی خاص، به خصوص رابطه جنسی دهانی که در آن دهان با اندام تناسلی تماس می‌یابد، رخ دهد. با این حال عفونت قارچی، به عنوان عفونتی که از راه رابطه جنسی انتقال می‌یابد در نظر گرفته نشده است. حتی زنانی که رابطه جنسی ندارند نیز می‌توانند به عفونت قارچی مبتلا شوند.

علائم

علائم عفونت قارچی می‌تواند در محدوده خفیف تا متوسط باشد؛ این علائم عبارتند از:

•  خارش و سوزش در واژن و بافت دهانه واژن (فرج)
•  احساس سوزش، به خصوص در هنگام مقاربت و یا در هنگام ادرار کردن
•  قرمز شدن و ورم کردن فرج
•  درد واژن
•  خارش و تحریک واژن
•  ترشحات آبکی واژن
•  ترشحات ضخیم، سفید و بدون بو در واژن که ظاهری پنیری شکل دارند

چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟

شما باید نزد یک پزشک بروید اگر:

•  این اولین بار است که علائم عفونت قارچی را در خود دیده‌اید.
•  مطمئن نیستید که آیا عفونت شما قارچی است یا خیر.
•  علائم شما بعد از مصرف ژل‌ها و شیاف‌های ضد قارچی که بدون نسخه قابل تهیه هستند، برطرف نشده‌اند.
•  سایر علائم در شما بروز کرده است.

آزمایش و تشخیص

برای تشخیص عفونت قارچی، ممکن است پزشک اقدامات زیر را انجام دهد:

• در مورد سوابق بیماری‌هایتان از شما سؤال بپرسد: این اقدام ممکن است شامل جمع‌آوری اطاعاتی در مورد عفونت دستگاه تناسلی که در گذشته به آنها مبتلا شده‌اید و عفونت‌های قابل‌انتقال از طریق رابطه جنسی باشد.
• انجام یک معاینه لگنی: پزشک برای تشخیص علائم عفونت، اندام تناسلی خارجی شما را معاینه می‌کند. سپس با استفاده از ابزاری به نام اسپکولوم، دیواره‌های داخلی واژن را نگه می‌دارد تا بتواند واژن و گردن رحم را معاینه کند.
• آزمایش یک نمونه از ترشحات واژن: ممکن است پزشک نمونه‌ای از ترشحات مایعی واژن را برای آزمایش به آزمایشگاه بفرستد تا نوع قارچی که باعث عفونت شده است را تشخیص دهد. پزشک با شناسایی نوع قارچ قادر است درمان‌های مؤثر‌تری برای عفونت قارچی ارائه دهد.

درمان و داروها

درمان عفونت قارچی به اینکه عفونت قارچی شما ساده است یا پیچیده، بستگی دارد.

عفونت قارچی ساده و بدون عارضه

ممکن است پزشک برای علائم خفیف تا متوسط و عوارض نادر عفونت‌های قارچی، موارد زیر را توصیه کند:

• دوره درمانی کوتاه مدت برای واژن: داروهای ضد قارچی در قالب‌های کرم، پماد، قرص و شیاف در دسترس هستند. یک دوره مصرف داروهای ضد قارچی که معمولاً یک، سه یا هفت روز طول می‌کشد، در اغلب موارد می‌تواند عفونت قارچی را پاک‌سازی کند. مطالعات نشان داده است که تعدادی از داروها روی بیماری تأثیر داشته‌اند. عوارض جانبی ممکن است شامل سوزش خفیف یا خارش و تحریک در طول دوره درمان باشد. ممکن است لازم باشد بیمار به جای استفاده از قرص‌های ضد بارداری، روش دیگری را به منظور پیشگیری از بارداری انتخاب کند. از آنجا که شیاف‌ها و کرم‌ها بر پایه‌ی چربی هستند، به طور بالقوه می‌توانند عملکرد کاندوم‌های لاتکسی و دیافراگم‌ها را تضعیف کنند.
• داروهای خوراکی تک دوز: پزشک ممکن است برای یک بار داروهای خوراکی ضد قارچی فلوکونازول را به صورت تک دوز برای شما تجویز کند. در مواردی که علائم شدید است، ممکن است پزشک دو تک دوز برای مصرف در سه روز مجزا برای شما تجویز کند.
• درمان‌های بدون نسخه: شیاف و کرم‌های ضد قارچی که بدون نسخه نیز قابل تهیه هستند، برای بسیاری از زنان مؤثر واقع شده‌اند و این‌ها یک انتخاب مطمئن برای دوران بارداری هستند. طول درمان معمولاً از سه تا هفت روز طول می‌کشد.
  اگر علائم شما پس طی کردن دوره درمانی برطرف نشد؛ یا اگر در عرض دو ماه بعد از تکمیل درمان، علائم دوباره بازگشتند به پزشک مراجعه کنید.

عفونت قارچی پیچیده

روش‌های درمان عفونت قارچی پیچیده ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• دوره درمانی بلند مدت برای واژن: یک دوره مصرف داروهای آزول به مدت هفت تا 14 روز می‌تواند عفونت‌های قارچی را با موفقیت درمان کند. معمولاً این داروها به شکل کرم، پماد، قرص و یا شیاف موجود هستند.
• داروهای خوراکی مولتی دوز: ممکن است پزشک به جای تجویز داروهای واژنی، دو یا سه دوز از داروهای فلوکونازول را که به صورت خوراکی هستند، تجویز کند. با این حال، این داروها برای زنان باردار توصیه نمی‌شود.
• برنامه مراقبتی یا نگهداشت: ممکن است پزشک برای درمان عفونت‌های قارچی یک برنامه دارویی روزانه برای شما تجویز کند تا از رشد بیش از حد قارچ و ایجاد عفونت در آینده پیشگیری کند. برنامه مراقبتی بعد از اینکه عفونت قارچی از بین رفت، شروع می‌شود. ممکن است قبل از شروع برنامه مراقبتی، لازم باشد یک دوره درمانی طولانی مدت در حدود 14 روز را طی کنید تا عفونت قارچی به طور کامل درمان شود. دوره درمانی می‌تواند شامل مصرف قرص‌های خوراکی فلوکونازول به صورت یک بار در هفته، به مدت شش ماه باشد. برخی پزشکان به جای داروهای خوراکی شیاف واژینال کلوتریمازول را به صورت یک بار در هفته تجویز می‌کنند.

همسر شما به احتمال زیاد به عفونت قارچی دچار نمی‌شود و به درمان نیاز ندارد. اگر عفونت قارچی بعد از درمان دوباره عود کرد، ممکن است پزشک توصیه کند که همسرتان تحت درمان قرار گیرد؛ البته در صورتی که همسرتان دارای علائم عفونت قارچی دستگاه تناسلی (balanitis) باشد. همچنین ممکن است پزشک برای مقاربت استفاده از کاندوم را توصیه کند.

درمان‌های جایگزین

اگرچه در مورد درمان‌های جایگزین برای عفونت قارچی مطالعاتی انجام شده است، اما برای بررسی این روش‌های جایگزین و قبل از اینکه کارشناسان بتوانند توصیه‌ای ارائه دهند، به آزمایش‌های کنترل‌شده و طراحی‌شده‌ی دقیقی نیاز است.

نمونه‌هایی از درمان‌های جایگزین عبارتند از:

• اسید بوریک: ممکن است برای کمک به درمان قارچ‌های مزمن و کمتر شایع کاندیدیا و کاندیدیاهایی که نسبت به آزول مقاوم هستند و از بین نمی‌روند، اسید بوریک (یک نوع شیاف واژنی که با نسخه پزشک قابل تهیه است) تجویز شود. درمان فقط از طریق واژن انجام می‌شود و به مدت دو هفته به صورت دو بار در روز استفاده می‌شود. با این حال اسید بوریک می‌تواند پوست شما را تحریک کند و اگر اشتباهی خورده شود (به خصوص توسط کودکان) می‌تواند کشنده باشد.
• ماست: برخی زنان با خوردن ماست و یا مالیدن آن به واژن خود، علائم عفونت قارچی آنها تسکین می‌یابند؛ البته شواهدی برای تأیید این ادعا وجود دارد. برخی مطالعات نشان داده است که ماست مؤثرتر از دارونماها یا داروهای کلوتریمازولی است که در واژن استفاده می‌شوند. با این حال تنها تعداد کمی از زنان شامل تأثیر این روش درمانی می‌شوند.

قبل از انجام هرگونه درمان جایگزین، با دکتر خود صحبت کنید تا جوانب مثبت و منفی این روش‌های درمانی را برای شما بسنجد.

پیشگیری

برای کاهش خطر ابتلا به عفونت قارچی واژن، موارد زیر را رعایت کنید:

• لباس زیر نخی (پنبه‌ای) و شلوار گشاد یا دامن بپوشید.
• از پوشیدن لباس زیر تنگ و یا جوراب شلواری اجتناب کنید.
• لباس‌های خیس مانند لباس شنا یا لباس تمرین را بلافاصله عوض کنید.
• از وان‌های با آب داغ و حمام‌های بسیار گرم دوری کنید.
• از مصرف آنتی بیوتیک‌های غیرضروری مانند آنهایی که برای سرماخوردگی یا دیگر عفونت‌های ویروسی تجویز می‌شوند، خودداری کنید.